ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ

Ετήσια Έκθεση 2009 : Η ελληνική οικονομία και η απασχόληση

18 Δεκεμβρίου 2009
  • Εισαγωγή/Περίληψη
  • Περιεχόμενα
  • Ομάδα Τεύχους

Η διεθνής χρηματοπιστωτική κρίση απειλεί σε διεθνές επίπεδο την πραγματική οικονομία (ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα, εισόδημα, απασχόληση, κλπ.) και προκλήθηκε από την ανεξέλεγκτη και υψηλού επιπέδου χορήγηση δανείων και «τοξικών» τοποθετήσεων υψηλού κινδύνου, από μέρους των τραπεζών, προκειμένου να δημιουργήσουν προϋποθέσεις υψηλής, εντατικής και αδιαφανούς κερδοφορίας και κερδοσκοπίας. Επιπλέον, η κρίση αυτή αποτελεί έκφραση αποτυχίας ου νεοφιλελεύθερου μοντέλου οργάνωσης της οικονομίας και διαχείρισης των πόρων, όπως αυτή, τηρουμένων των αναλογιών, του τέλους του 19ου αιώνα και του 1929. Πράγματι αποτελεί έκφραση αποτυχίας, με την έννοια ότι αυτό διακηρύσσει και εφαρμόζει την πλήρη απελευθέρωση των αγορών χρήματος, αγοράς εργασίας και αγαθών-υπηρεσιών, την κυριαρχία της αγοράς στην διαχείριση των πόρων με την περιθωριοποίηση των δημόσιων πολιτικών και της αναδιανομής του εισοδήματος, χωρίς ρυθμίσεις, ελέγχους, εποπτεία και συντονισμό, με την επικράτηση «χαλαρών οικονομικών και κανονιστικών πολιτικών που επέτρεψαν στην παγκόσμια οικονομία να υπερβεί τα όρια ταχύτητάς της». Έτσι, σημαντικά τραπεζικά ιδρύματα στις ΗΠΑ, Αγγλία και σε άλλες χώρες, απώλεσαν την ρευστότητά τους, με αποτέλεσμα οι κυβερνήσεις των χωρών, δεδομένου της κρίσης αξιοπιστίας που επικρατεί στην διατραπεζική αγορά, να προσπαθούν με τεράστιο κόστος των φορολογουμένων τους να αποτρέψουν την χρηματοοικονομική τους καθίζηση. Ταυτόχρονα, οι μέχρι και σήμερα αποφάσεις στις ΗΠΑ και την Ευρωπαϊκή Ένωση των «ενέσεων ρευστότητας», των «εθνικοποιήσεων» και των μειώσεων των επιτοκίων, αδυνατούν να εμποδίσουν την μετάβαση της χρηματοπιστωτικής κρίσης στην πραγματική οικονομία και να δημιουργήσουν συνθήκες ανάσχεσης της οικονομικής κρίσης και αποτροπής της εμβάθυνσης της διεθνούς οικονομικής ύφεσης.Ειδικότερα, οι αποφάσεις αυτές, που λαμβάνονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση και υλοποιούνται σε εθνικό επίπεδο, εμπεριέχουν την αδυναμία της μη εφαρμογής των αποφάσεων σε Ομοσπονδιακό επίπεδο, όπως στις ΗΠΑ, με αποτέλεσμα, ενώ παρουσιάζουν κάποια στοιχεία συντονισμού να μην παρουσιάζουν άμεση, αποτελεσματική και εκτελεστική δυναμική. Αξίζει να σημειωθεί ότι αντίστοιχες αποφάσεις στην κρίση του 1929, η οποία εξελίχθηκε σε κραχ, δεν είχαν σ’ αυτή την ένταση ληφθεί, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι το 2008 και το 2009, η λήψη και υλοποίηση αυτών αποφάσεων, θα μπορέσουν να αποτρέψουν την μετάβαση της κρίσης από τη χρηματοπιστωτική σφαίρα στους αρμούς της πραγματικής οικονομίας.

Ο βασικότερος λόγος της αναποτελεσματικότητας των μέτρων ενίσχυσης της ρευστότητας είναι η προσήλωση προς τους πιστωτές και η περιφρόνηση προς τους δανειολήπτες (Κ. Βεργόπουλος,2008), με αποτέλεσμα το 2009 και το 2010 να γίνουμε μάρτυρες χρεοκοπιών, διακοπής της λειτουργίας επιχειρήσεων, μαζικών απολύσεων και σημαντικής αύξησης της ανεργίας. Ειδικότερα στην Ελλάδα, παρά τις αντίστοιχες δυσμενείς εξελίξεις για τους μισθωτούς, τους συνταξιούχους και τους ανέργους, η οικονομική πολιτική ακολουθώντας την «παγίδα ρευστότητας» με το πρόγραμμα στήριξης των Τραπεζών, οδηγεί την ελληνική οικονομία κατά το 2009 και το 2010, (το 85% των επιχειρήσεων δηλώνει ότι τα δύσκολα της οικονομικής κρίσης δεν έχουν περάσει και προβλέπει περαιτέρω επιδείνωση των οικονομικών συνθηκών κατά το επόμενο 12μηνο ΙΟΒΕ, Ιούλιος 2009), σε συνθήκες επιδείνωσης της οικονομικής κρίσης καθώς και σε κατάσταση ύφεσης, με συνέπειες στην απασχόληση, την ανεργία, τα εισοδήματα, το δημόσιο χρέος και τα δημόσια ελλείμματα. Είναι ενδιαφέρον να τονιστεί ότι μεγάλο τμήμα των νοικοκυριών δαπανά περισσότερο από το 40% του διαθέσιμου εισοδήματος για την εξυπηρέτηση τραπεζικών δανείων, τα οποία δυσκολεύεται να αποπληρώσει εξαιτίας της μείωσης των εισοδημάτων του. Παράλληλα το Ελληνικό Δημόσιο έχει προσφύγει σε δανεισμό κατά το πρώτο εξάμηνο του 2009 σε ποσοστό της τάξεως του 20% του ΑΕΠ (Ιούλιος 2009). Έτσι ο καθαρός δανεισμός του Δημοσίου από τις αρχές του έτους 2009 έχει διαμορφωθεί στα επίπεδα των 53 δισ. ευρώ (εκτιμάται ότι κατά το 2009 θα υπερβεί τα 60 δισ. ευρώ) και υπερβαίνει κατά 12 δισ. ευρώ την πρόβλεψη του Κρατικού Προϋπολογισμού του 2009 και κατά 10 δισ. ευρώ την πρόβλεψη του αναθεωρημένου (Ιανουάριος 2009) προγράμματος σταθερότητας της ελληνικής οικονομίας. Έτσι, ο καθαρός δανεισμός του Δημοσίου έχει ήδη καλύψει το 130% περίπου του ετήσιου στόχου όταν στις άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ο δημόσιος δανεισμός δεν υπερβαίνει το 70% του ετήσιου προϋπολογισμού. Ταυτόχρονα, οι συνθήκες του δημόσιου δανεισμού, διαμορφώνουν επιπλέον επίπεδα του ετήσιου κόστους καταβολής των τόκων (1,2 δισ. ευρώ λόγω της διαφοράς των ελληνικών με τα γερμανικά επιτόκια και 700 εκατ. ευρώ λόγω της διαφοράς των ελληνικών με τα ιταλικά επιτόκια). Αυτό σημαίνει, ότι η στρατηγική ανάσχεσης της οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα προϋποθέτει μέτρα ενίσχυσης της ζήτησης, φροντίδας των ανειοληπτών (νοικοκυριά), αποκατάστασης της δημοσιονομικής ισορροπίας όχι με επιπλέον φορολογικές επιβαρύνσεις αλλά με αναδιανομή του εισοδήματος, ενδυνάμωσης των προϋποθέσεων ανάπτυξης και στήριξης της επενδυτικής δραστηριότητας των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, προκειμένου η ελληνική οικονομία να αντιμετωπίσει τις προαναφερόμενες σοβαρές αρνητικές συνέπειες κατά το 2009 και τις σοβαρότερες κατά το 2010.

Σύνοψη Συμπερασμάτων
Πρόλογος
Εισαγωγή

ΜΕΡΟΣ 1: Οι κατευθύνσεις της οικονομικής πολιτικής και η εναλλακτική μακρο-οικονομική και αναπτυξιακή πολιτική 

1.1. Η αναγκαιότητα για μια εναλλακτική οικονομική πολιτική
1.2. Οικονομική πολιτική και έξοδος από την κρίση
1.2.1. Η συνέχιση της περιοριστικής πολιτικής
1.2.2. Προτάσεις για μια εναλλακτική μακρο-οικονομική και αναπτυξιακή πολιτική 
1.2.3. Ο φαύλος κύκλος της δημοσιονομικής πολιτικής
1.2.4. Πράσινη οικονομία και απασχόληση

ΜΕΡΟΣ 2: Η ελληνική οικονομία κατά το 2008-2009

2.1. Οι εξελίξεις κατά το 2008-2009
2.2. Οι δημοσιονομικές εξελίξεις

MEΡΟΣ 3: Aίτια της Διεθνούς Χρηματοπιστωτικής και Οικονομικής κρίσης

3.1. Εισαγωγή
3.2. Η απελευθέρωση των αγορών ως προετοιμασία της χρηματοπιστωτικής κρίσης
3.2.1. Η διαρθρωτική κρίση της δεκαετίας του 1970 και η ένταση της απελευθέρωσης των αγορών
3.2.2. Η αναδιανομή του προϊόντος και η υστέρηση των παραγωγικών επενδύσεων 
3.3. Οι αιτίες της κρίσης
3.3.1. Η κυριαρχία των χρηματιστικών αγορών
3.3.2. Το χρηματιστικό κεφάλαιο και η αγορά εργασίας
3.3.3. Το χρηματιστικό κεφάλαιο και η συσσώρευση κεφαλαίου
3.3.4. Από την χρηματιστική καινοτομία στην χρηματοπιστωτική κρίση
3.3.5. Η ουσιαστική αιτία της κρίσης
3.4. Κριτική των θεωρητικών βάσεων του νεοφιλελεύθερου υποδείγματος

MEΡΟΣ 4: Η κλιματική αλλαγή και το νέο μοντέλο ανάπτυξης

4.1. Εισαγωγή

4.2. Προβλέψεις και αναγκαίες παρεμβάσεις
4.3. Η κλιματική αλλαγή στην Ελλάδα
4.4. Το νέο μοντέλο ανάπτυξης και η απασχόληση
4.5. Συμπεράσματα

MEΡΟΣ 5: Οι Μισθοί στην Ελλάδα και την Ευρωπαϊκή Ένωση

5.1. Οι μέσες πραγματικές αποδοχές
5.2. Μέσες πραγματικές αποδοχές και παραγωγικότητα
5.3. Η εισοδηματική ανισότητα στην Ελλάδα
5.4. Οι κατώτατοι μισθοί στην Ελλάδα και στην Ευρωπαϊκή Ένωση
5.4.1. Επίπεδα κατώτατων μισθών στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 2008
5.4.2. Σύγκριση κατώτατου και μέσου μισθού στην Ελλάδα
5.4.3. Εξέλιξη των κατώτατων αποδοχών την τελευταία 25ετία στην Ελλάδα

Μέρος 6: Η απασχόληση και η ανεργία

6.1. Η απασχόληση και η ανεργία κατά το 2008
6.2. Οι μακροχρόνιες τάσεις της αγοράς εργασίας
6.3. Το γυναικείο εργατικό δυναμικό
6.4. Η απασχόληση και η ανεργία των γυναικών κατά το 2008 
6.5. Η απασχόληση και οι μισθοί των μεταναστών κατά το 2008 
6.5.1. Η απασχόληση των μεταναστών κατά κλάδο και επάγγελμα 
6.5.2. Η απασχόληση των μεταναστών στον ιδιωτικό τομέα της οικονομίας
6.5.3. Οι μισθοί μεταναστών και ελλήνων μισθωτών στον ιδιωτικό τομέα της οικονομίας 

Μέρος 7: Μεταβολές της απασχόλησης στους κλάδους της ελληνικής οικονομίας 2000-2008

7.1. Εισαγωγή
7.2. Οι μεταβολές της απασχόλησης και του προϊόντος στους κλάδους της ελληνικής οικονομίας. Μία πρόσφατη θεώρηση
7.3. Οι κλάδοι του πρωτογενούς τομέα
7.4. Οι κλάδοι των Ορυχείων – Λατομείων
7.5. Οι κλάδοι της μεταποίησης
7.5.1. Οι κλάδοι που αυξάνουν την απασχόληση
7.5.2. Οι κλάδοι που μειώνουν την απασχόληση
7.6. Οι κλάδοι ηλεκτρισμού, ύδρευσης και φυσικού αερίου
7.7. Ο κλάδος των κατασκευών
7.8. Οι κλάδοι του εμπορίου
7.9. Ο κλάδος ξενοδοχείων και εστιατορίων
7.10. Οι κλάδοι των μεταφορών, αποθήκευσης και επικοινωνιών
7.11. Ο κλάδος των ενδιάμεσων χρηματοπιστωτικών οργανισμών
7.12. Οι κλάδοι της διαχείρισης ακίνητης περιουσίας
7.13. Ο κλάδος της Δημόσιας Διοίκησης, Άμυνας και Υποχρεωτικής Κοινωνικής Ασφάλισης
7.14. Ο κλάδος της Εκπαίδευσης
7.15. Οι κλάδοι της Υγείας και Κοινωνικής Μέριμνας
7.16. Οι κλάδοι των άλλων δραστηριοτήτων παροχής υπηρεσιών 
7.17. Ο κλάδος των ιδιωτικών νοικοκυριών με οικιακό προσωπικό

ΜΕΡΟΣ 8: Οικονομική κρίση και εργασιακές σχέσεις στην Ελλάδα και την Ευρωπαϊκή Ένωση

8.1. Οικονομική κρίση και απασχόληση στον ευρωπαϊκό χώρο
8.2. Οικονομική κρίση και εργασιακές σχέσεις στον ευρωπαϊκό χώρο
8.2.1. Γερμανία
8.2.2. Γαλλία
8.2.3. Βέλγιο
8.2.4. Ολλανδία
8.2.5. Ηνωμένο Βασίλειο
8.2.6. Νέα κράτη μέλη
8.2.7. Ουγγαρία
8.2.8. Τσεχία
8.2.9. Σλοβακία
8.2.10. Πολωνία
8.2.11. Βουλγαρία
8.2.12. Ελλάδα
8.2.13. Συμπεράσματα
8.3. Προτάσεις για παρεμβάσεις στο πεδίο των εργασιακών σχέσεων στην Ελλάδα 
8.3.1. Εισαγωγή
8.3.2. Ενίσχυση των μηχανισμών ελέγχου και εφαρμογής της εργατικής νομοθεσίας 
8.3.3. Επέκταση της εφαρμογής της εργατικής νομοθεσίας σε νέες κατηγορίες εργαζομένων υπό το φως των νέων δεδομένων
της έννοιας της εξαρτημένης εργασίας
8.3.4. Η αντιμετώπιση της ευελιξίας ως μέσου απορρύθμισης των εργασιακών σχέσεων 
8.3.5. Προστασία από τις απολύσεις
8.3.6. Μείωση του χρόνου εργασίας
8.3.7. Κατάργηση των μέτρων απορρύθμισης των εργασιακών σχέσεων στο δημόσιο τομέα 
8.3.8. Ενίσχυση των συλλογικών δικαιωμάτων των εργαζομένων

Μέρος 9: Κριτική αποτίμηση του νέου ασφαλιστικού νόμου 3655/2008

9.1. Οι επιλογές του Ν. 3655/2008
9.2. Το ασφαλιστικό τοπίο μετά το Ν. 3655/2008
9.3. Οι όροι των ενοποιήσεων του Ν. 3655/2008 και τα προκύπτοντα συναφή προβλήματα 
9.4. Τα ειδικότερα προβλήματα που αναδεικνύονται κατά την εφαρμογή του Ν. 3655/2008 στους κλάδους υγείας 
9.5. Ειδικότερες διατάξεις του Ν. 3655/2008 που δεν έχουν εφαρμοσθεί ακόμη
9.5.1. Η παραπλανητική δημιουργία ασφαλιστικού αποθεματικού (ΑΚΑΓΕ)
9.5.2. Η αναποτελεσματικότητα των μέτρων κατά της εισφοροδιαφυγής
9.6. Απεικόνιση των επί μέρους ασφαλιστικών ρυθμίσεων του Ν. 3655/2008
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΙΝΑΚΩΝ
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Α. Ελληνική
Β. Ξενόγλωσση

Εκδότης:
Συντακτική Επιτροπή:  
Υπεύθυνος Έκδοσης:
Γραμματεία Έκδοσης:
* Όλες οι εκδόσεις διατίθενται για το ευρύ κοινό δωρεάν, σε έντυπη μορφή από τη βιβλιοθήκη του οργανισμού.
WordPress Video Lightbox Plugin