ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ

Ετήσια Έκθεση 2014 : Η ελληνική οικονομία και η απασχόληση

04 Σεπτεμβρίου 2014
  • Εισαγωγή/Περίληψη
  • Περιεχόμενα
  • Ομάδα Τεύχους

Κατεβάστε την παρουσίαση της έκθεσης εδώ

Η ασκούμενη πολιτική της εσωτερικής υποτίμησης στην Ελλάδα (2010-2014) έχει οδηγήσει την ελληνική οικονομία σ’ ένα χαμηλό σημείο τριπλής προσαρμογής (αποπληθωρισμός, ισοσκελισμένο εξωτερικό εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών και μηδενικό περίπου δημοσιονομικό έλλειμμα) στο υπόβαθρο του οποίου ενυπάρχει η αβεβαιότητα εξαιτίας των δυσμενών επιπτώσεων στην πραγματική οικονομία. Ωστόσο είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι το κόστος της προσαρμογής παραμένει εξαιρετικά υψηλό: σημαντική και ραγδαία μείωση του εισοδήματος των εργαζομένων, ιστορικά υψηλό ποσοστό ανεργίας, αποδιάρθρωση του κοινωνικού κράτους,αποδόμηση των λειτουργιών του κρατικού μηχανισμού, υποβάθμιση του φυσικού περιβάλλοντος και των δημόσιων υποδομών, δραματική επέκταση της φτώχειας και της πολιτιστικής υπανάπτυξης, αποεπένδυση και συρρίκνωση του παραγωγικού και τεχνολογικού δυναμικού, ιδιωτικοποιήσεις δημόσιων επιχειρήσεων και οργανισμών, άνιση αναδιανομή του εισοδήματος σε βάρος, ιδιαίτερα, του κόσμου της μισθωτής εργασίας. Παρά αυτό το «ολιστικό πλήγμα της εργασίας» που έχει συντελεσθεί, μεταξύ των άλλων, από την ασκούμενη πολιτική της εσωτερικής υποτίμησης στην Ελλάδα, εντούτοις οι συστάσεις (Ιούλιος 2014) της τρόικας συνεχίζουν με ένα σκληρό και αδιέξοδο τρόπο να αναφέρονται με έμφαση στην αναγκαιότητα αλλαγών στην αγορά εργασίας (αλλαγή του συνδικαλιστικού νόμου, απελευθέρωση των ομαδικών απολύσεων, περαιτέρω δυσμενείς αλλαγές στο ασφαλιστικό, μείωση των δημόσιων και κοινωνικών δαπανών, κλπ), αδιαφορώντας ότι η εμμονή στην παράταση αυτής της ασκούμενης νεοφιλελεύθερης πολιτικής εμποδίζει, όπως έχει αποδειχθεί, την επίτευξη προσδοκιών ανάσχεσης της ύφεσης και μείωσης τόσο της ανεργίας (178.000 άτομα) των νέων (15-24 ετών), όσο και της ανεργίας (359.000 άτομα) των ηλικιωμένων ανέργων (45-64 ετών). Επιπλέον, η συνέχιση αυτής της πολιτικής της εσωτερικής υποτίμησης θα συντηρήσει, μεταξύ των άλλων, την περιδίνηση της παραγωγής και της κοινωνικής καθίζησης της ελληνικής οικονομίας, με αποτέλεσμα, παρά τις πρωτοφανείς θυσίες για μία ανεπτυγμένη χώρα σε καιρό ειρήνης, να μην είναι ακόμη ορατά τα σημεία μίας διατηρήσιμης μακροχρόνιας ανάκαμψης. Έτσι, με αφετηρία αυτά τα δεδομένα, τίθενται τρία σημαντικά ερωτήματα αναφορικά με τις εξελίξεις και τις προοπτικές της ελληνικής οικονομίας και κοινωνίας: Πρώτον, η ελληνική οικονομία μετά το τέλος της ύφεσης θα εκκινήσει μία πορεία ταχείας, βραδείας ή μηδενικής ανάκαμψης; Διαθέτει όμως η ελληνική οικονομία μετά πέντε χρόνια παραγωγικής και κοινωνικής καθίζησης τις ενδογενείς δυνάμεις που θα την οδηγήσουν σε ανάκαμψη της παραγωγής και της απασχόλησης, σε μείωση της ανεργίας και αύξηση των εισοδημάτων των μισθωτών, σε αύξηση των ιδιωτικών επενδύσεων, των επενδύσεων σε δημόσιες υποδομές και στην ανασύσταση του κοινωνικού κράτους; Δεύτερον, διαθέτει η ελληνική οικονομία εξωγενείς παράγοντες που μπορούν να διασφαλίσουν μαζί με τις ενδογενείς δυνάμεις την επανεκκίνησή της και να πυροδοτήσουν την ανάκαμψή της; Συνιστούν οι λεγόμενες διαρθρωτικές αλλαγές των Μνημονίων το «νέο παραγωγικό μοντέλο» της χώρας μας ή μήπως διαμορφώνουν ένα «νέο αναπτυξιακό καθεστώς» που θα συντηρεί τη στασιμότητα και το οποίο θα καταδικάσει την ελληνική οικονομία σε βραδείς ρυθμούς ανάπτυξης, με αργή αποκλιμάκωση της ανεργίας και με κίνδυνο να αποκτήσει η ελληνική οικονομία μεσομακροπρόθεσμα χαρακτηριστικά υπανάπτυξης; Τρίτον, ποιο θα είναι το μέλλον του επιπέδου των εισοδημάτων και του βιοτικού επιπέδου των εργαζομένων, της ανεργίας, της αναδιανομής του εισοδήματος, του κοινωνικού κράτους και του φυσικού περιβάλλοντος στα πλαίσια του «νέου αναπτυξιακού καθεστώτος» που προωθούν η τρόικα και η κυβέρνηση; Μετά τη σημαντική μείωση των εισοδημάτων των μισθωτών, των δημόσιων και κοινωνικών δαπανών καθώς και την αποδιάρθρωση των εργασιακών σχέσεων θα υπάρξει ανάκαμψη του εισοδηματικού μεριδίου των εργαζομένων στο ΑΕΠ; Θα πρόκειται για ένα αναπτυξιακό καθεστώς διαρκούς και αυτοσυντηρούμενης ανεργίας, για ένα καθεστώς πλήρους και σταθερής απασχόλησης ή για κάτι ενδιάμεσο με μέσου επιπέδου εισοδήματα και ευέλικτων και προσωρινών μορφών απασχόλησης; Βέβαια, το έλλειμμα στο εξωτερικό ισοζύγιο αγαθών και υπηρεσιών καθώς και το δημόσιο έλλειμμα βρίσκονται σε σημείο προσαρμογής, πλην όμως αυτά επετεύχθησαν με μειωμένη απασχόληση, υψηλή ανεργία, αποεπένδυση, κοινωνική καθίζηση και επέκταση της φτώχειας σε ευρύτερα στρώματα του πληθυσμού. Επομένως, το ερώτημα που τίθεται σήμερα είναι εάν κατά τις επόμενες δεκαετίες αυτή η επιδείνωση θα παγιωθεί ως κανονική και «φυσιολογική» κατάσταση της ελληνικής οικονομίας και των εργαζομένων. Εάν δηλαδή η ελληνική κοινωνία θα μετατραπεί σε κοινωνικό σχηματισμό που θα αποδεχθεί τις υψηλές οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες ως μόνιμη και αναπόφευκτη πραγματικότητα, δηλαδή ως διαρθρωτικό και διαρκές χαρακτηριστικό της ελληνικής οικονομίας. Όπως αποδεικνύεται στην Έκθεση για την Ελληνική Οικονομία και την Απασχόληση του έτους 2014, για να αποφύγει η ελληνική οικονομία τους αργόσυρτους ρυθμούς ανάκαμψης και με ό,τι αυτό αρνητικά συνεπάγεται για το επίπεδο των επενδύσεων, της ανεργίας, των εισοδημάτων, των δημόσιων και κοινωνικών δαπανών, κλπ είναι αναγκαία η επιστροφή των ελεύθερων συλλογικών διαπραγματεύσεων καθώς και η βελτίωση των επιδόσεων του εξαγωγικού τομέα με την αναβάθμιση της διαρθρωτικής ανταγωνιστικότητας και της ανταγωνιστικότητας τιμής, ώστε η επίτευξη του ισοσκελισμένου εμπορικού ισοζυγίου αγαθών και υπηρεσιών να μην λειτουργεί ως φραγμός στην πορεία οικονομικής ανάπτυξης της χώρας. Όμως, για να συμβεί αυτό, απαιτείται ολόκληρη η μείωση (16%) του μοναδιαίου κόστους εργασίας να μεταβιβαστεί στις τιμές, δηλαδή να μετατραπεί σε μείωση των τιμών (15%) των εξαγωγών αγαθών και υπηρεσιών, προκειμένου οι επιδόσεις του εξωτερικού τομέα να επιτρέπουν την μεγέθυνση του ΑΕΠ χωρίς τη δημιουργία ενός ανεπιθύμητου εξωτερικού ελλείμματος. Μία τέτοια μεταβίβαση των μειώσεων του μοναδιαίου κόστους εργασίας στις τιμές σημαίνει σταθεροποίηση του μέσου περιθωρίου κέρδους στα επίπεδα του 2010. Σε αντίθετη περίπτωση, η ελληνική οικονομία θα βρίσκεται εγκλωβισμένη σε μία διαδικασία αργόσυρτης ανάπτυξης, υψηλής ανεργίας και διατήρησης του εισοδηματικού μεριδίου των μισθών στο ΑΕΠ στο σημερινό χαμηλό επίπεδό του ή ισοδύναμα διατήρησης του λόγου κερδών/μισθών σε ιστορικά υψηλό επίπεδο που υπερβαίνει μάλιστα το αντίστοιχο μέγεθος των άλλων χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ελπίζουμε ότι η Έκθεση για την Ελληνική Οικονομία και την Απασχόληση του έτους 2014, με την επιστημονική ανάλυση και τεκμηρίωση των βασικών προβλημάτων της ελληνικής οικονομίας και κοινωνίας καθώς και της αναγκαιότητας ουσιαστικής και έγκαιρης απομάκρυνσης από την ασκούμενη πολιτική της εσωτερικής υποτίμησης και της υλοποίησης μίας εναλλακτικής πολιτικής εξόδου από την κρίση, τόσο σε επίπεδο μείγματος, στόχων και περιεχομένου της οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής, όσο και σε επίπεδο αναπτυξιακού προτύπου, θα επιτύχει τον στόχο της, αποτελώντας πολύτιμο εργαλείο του συνδικαλιστικού κινήματος, των εργαζομένων, των συνταξιούχων και της επιστημονικής κοινότητας της χώρας μας, με την συμβολή της στην κοινωνική διαπραγμάτευση και τη δημόσια συζήτηση για την πορεία της αναπτυξιακής ανόρθωσης και της κοινωνικής ανασυγκρότησης της ελληνικής οικονομίας. Παράλληλα, θεωρώντας ότι η Έκθεση συνιστά μία συγκροτημένη μεθοδολογικά και τεκμηριωμένη επιστημονικά ανάλυση των κοινωνικο-οικονομικών και δημοσιονομικών πτυχών της ελληνικής οικονομίας, του προγράμματος της εσωτερικής υποτίμησης, της απασχόλησης, της ανεργίας, των μισθών, των εργασιακών σχέσεων, της εξασφάλισης της μεσο-μακροπρόθεσμης οικονομικής βιωσιμότητας και κοινωνικής αποτελεσματικότητας του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης (ΣΚΑ) και της εναλλακτικής κοινωνικο-οικονομικής και αναπτυξιακής στρατηγικής, η διοίκηση του ΙΝΕ, ο επιστημονικός διευθυντής και το επιστημονικό προσωπικό του ΙΝΕ θα θεωρήσουν ως θετική συμβολή, όχι μόνο την κατάθεση παρατηρήσεων αλλά και διαφορετικών προσεγγίσεων, σχετικά με την μεθοδολογία, τα στατιστικά στοιχεία, την ανάλυση των πτυχών του οικονομικού και κοινωνικού σχηματισμού στην Ελλάδα, την προοπτική της πολιτικής της εσωτερικής υποτίμησης και την αναλογιστική τεκμηρίωση της μακροχρόνιας βιωσιμότητας του ΣΚΑ.

Σύνοψη συμπερασμάτων
Πρόλογος
Εισαγωγή ΜΕΡΟΣ 1: Οι Κατευθύνσεις της οικονομικής πολιτικής
1.1. Οι κατευθύνσεις και οι προοπτικές της ελληνικής Οικονομίας 

ΜΕΡΟΣ 2: Η εξέλιξη των βασικών μεγεθών κατά το 2013-2014

 

ΜΕΡΟΣ 3: Η πορεία της εσωτερικής υποτίμησης και το μέλλον της ελληνικής οικονομίας

3.1. Τα ερωτήματα του 2014-2015

3.2. Η πορεία της εσωτερικής υποτίμησης

3.2.1 Το ζήτημα των εξαγωγών αγαθών και υπηρεσιών

3.3. Η απόκλιση τιμών και μοναδιαίου κόστους εργασίας

3.3.1. Απολογισμός της εσωτερικής υποτίμησης και προοπτικές

3.3.1.1. Η αρχική φάση εσωτερικής υποτίμησης

3.3.1.2. Η κύρια φάση εσωτερικής υποτίμησης

3.3.1.3. Οι προοπτικές: Ανάπτυξη βασισμένη στις εξαγωγές ή στασιμότητα

 

ΜΕΡΟΣ 4: Μισθοί και κόστος εργασίας

4.1. Ο μέσος μισθός και το μοναδιαίο κόστος εργασίας

4.2. Οι κατώτατοι μισθοί στην Ελλάδα και στην Ευρωπαϊκή Ένωση κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης

4.2.1. Εξελίξεις στους κατώτατους μισθούς κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης

4.2.1.1. Εισαγωγή κατώτατου μισθού σε εθνικό επίπεδο στην Γερμανία από το 2015

4.2.1.2. Σύγκριση κατώτατων μισθών στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης το Α΄ εξάμηνο του 2014

4.2.1.3. Διαχρονική εξέλιξη κατώτατων πραγματικών αποδοχών στην Ελλάδα την τελευταία τριακονταετία (1984-2013)

4.2.2. Μισθολογικές επιπτώσεις από την αποδόμηση του συστήματος συλλογικής διαπραγμάτευσης & συλλογικής σύμβασης εργασίας

 

ΜΕΡΟΣ 5: Απασχόληση και ανεργία

5.1. Εξελίξεις της απασχόλησης, του εργατικού δυναμικού και της ανεργίας

5.2. Η Απασχόληση & η Ανεργία το Α΄ τρίμηνο του 2014

5.2.1. Εργατικό Δυναμικό και απασχόληση: χαρακτηριστικά και μεταβολές

5.2.2. Χαρακτηριστικά και μεταβολές των ανέργων

5.2.3. Η απασχόληση και η ανεργία στις περιφέρειες

5.2.4. Η απασχόληση και η ανεργία της ηλικιακής ομάδας 45-64 ετών

5.2.4.1. Η αγορά εργασίας της ηλικιακής ομάδας 45-64 ετών

5.2.4.2. Πολιτικές απασχόλησης για την ένταξη στην αγορά εργασίας της ομάδας ηλικίας 45-64 ετών

5.3. Εγγεγραμμένοι άνεργοι στον ΟΑΕΔ και ροές απασχόλησης

5.3.1. Εγγεγραμμένοι και επιδοτούμενοι άνεργοι

5.3.2. Οι ροές μισθωτής απασχόλησης

5.3.3. Οι νέες μορφές ευέλικτης και επισφαλούς απασχόλησης

 

ΜΕΡΟΣ 6: Οικονομική κρίση, Ανεργία και Πολιτικές Απασχόλησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση

6.1. Εξέλιξη των βασικών χαρακτηριστικών της ανεργίας κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης

6.2. Πολιτικές και δαπάνες απασχόλησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης

6.3. Βασικά συμπεράσματα

 

ΜEΡΟΣ 7: Οικονομικές και Δημοσιονομικές Εξελίξεις στην Ελλάδα

7.1. Εισαγωγή

7.2. Εξελίξεις στη Παγκόσμια Οικονομία

7.3. Εξελίξεις στην οικονομία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

7.4. Οικονομικές Εξελίξεις στην Ελλάδα

7.5. Δημοσιονομικές Εξελίξεις στην Ελλάδα

 

ΜΕΡΟΣ 8: Οι εξελίξεις στις εργασιακές σχέσεις στην Ελλάδα και στην Ευρώπη

8.1. Οι εθνικές ευρωπαϊκές νομοθεσίες στον αστερισμό της ευελιξίας

8.1.1. Η ενίσχυση των πολιτικών προώθησης των ευέλικτων μορφών απασχόλησης

8.1.2. Η καθιέρωση ποικιλίας μορφών συμβάσεων μαθητείας

8.1.3. Η ανάπτυξη μορφών πρακτικής άσκησης φοιτητών

8.1.4. Η καθιέρωση συμβάσεων μαθητείας

8.1.5. Η διευκόλυνση των απολύσεων, ως κύριο χαρακτηριστικό των όρων καταγγελίας των συμβάσεων εργασίας

8.1.5.1. Η απελευθέρωση των όρων πρόσληψης και απόλυσης από σχετικούς περιορισμούς (πχ. Τσεχία, Ουγγαρία,Σλοβακία)

8.1.6. Η ρύθμιση του εργάσιμου χρόνου με άξονα την ευελιξία και τη μείωση του κόστους εργασίας

8.1.7. Το σύστημα των συλλογικών συμβάσεων υπό καθεστώς απορρύθμισης

8.1.8. Η ενίσχυση των συνδικαλιστικών δικαιωμάτων ως αποσπασματική έκφραση πολιτικής

8.1.9. Η θέσπιση περιορισμών στο απεργιακό δικαίωμα

8.1.10. Η λήψη μέτρων για την καταπολέμηση της αδήλωτης και ανασφάλιστης εργασίας

8.1.11. Η νομοθετική ρύθμιση διαδικασιών ως προς ειδικές πτυχές των εργασιακών σχέσεων

8.2. Οι θεσμικές αλλαγές στο εργασιακό καθεστώς του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα κατά την περίοδο της κρίσης και των μνημονίων(2010-2014)

8.3. Βασικές εξελίξεις στην ελληνική αγορά εργασίας:μορφές απασχόλησης και ανασφάλιστη εργασία

8.3.1. Εισαγωγή: Βασικές τάσεις στην αγορά εργασίας και τις μορφές απασχόλησης

8.3.2. Εξέλιξη των ατομικών συμβάσεων εργασίας κατά την περίοδο
2009-2013

8.3.3. Η αδήλωτη – ανασφάλιστη εργασία: Εξελίξεις και πορεία κατά την περίοδο 2010-2013

8.4. Οι Νέοι και η Προσωρινή Απασχόληση στην Ευρώπη

8.4.1. Τα Χαρακτηριστικά της Προσωρινής Απασχόλησης των Νέων στην ΕΕ

8.4.2. Άλλες μορφές άτυπης απασχόλησης

8.4.3. Η πρόσβαση στην κοινωνική προστασία για τους προσωρινά απασχολούμενους

 

ΜΕΡΟΣ 9: Γήρανση του πληθυσμού και μακροχρόνια βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος στην Ελλάδα 2013-2050

9.1. Εισαγωγή

9.2. Γενικές Παραδοχές Μεθοδολογικής προσέγγισης

9.2.1. Εξεταζόμενο Ασφαλιστικό Σύστημα της παρούσης αναλογιστικής μελέτης

9.2.2. Μεθοδολογία Χρηματοροών

9.2.3. Μεθοδολογία Προβολών

9.3. Δημογραφικές Παραδοχές Μεθοδολογικήςπροσέγγισης

9.3.1. Πληθυσμιακές Προβολές

9.3.2. Μεταβατικές Πιθανότητες (transition probabilities)

9.3.2.1. Πίνακας θνησιμότητας και αναπηρίας αναλογιστικών εκτιμήσεων

9.3.2.2. Ποσοστά συμμετοχής στο εργατικό δυναμικό ανά ηλικία και συνολικά

9.3. Μακροοικονομικές Παραδοχές Μεθοδολογικήςπροσέγγισης

9.3.1. Δείκτης Τιμών Καταναλωτή

9.3.2. Προβαλλόμενο πραγματικό ΑΕΠ

9.3.3. Προβαλλόμενη ανεργία

9.3.4. Τεχνικό Προεξοφλητικό Επιτόκιο

9.3.5. Μακροχρόνιος ρυθμός απόδοσης επενδύσεων περιουσιακών στοιχείων φορέων κύριας ασφάλισης

9.3.6. Περιουσία ασφαλιστικού συστήματος κύριας σύνταξης (εκτός ΟΓΑ, ΝΑΤ, Δημοσίου)

9.4. Λοιπές Παραδοχές Μεθοδολογικής προσέγγισης

9.4.1. Έτος Αποτίμησης

9.4.2. Τελικό έτος προβολών (και εισαγωγής νέων γενεών)

9.4.3. Δαπάνες Διοίκησης

9.4.4. Αναμενόμενες Μεταβολές Εισπραξιμότητας επί των προβαλλόμενων χρηματοροών

9.4.5. Ρυθμός αύξησης μέσων ακαθάριστων αποδοχών ενεργών

9.4.6. Ρυθμός αύξησης Κοινωνικών Πόρων και Ειδικών Εισφορών εξεταζόμενου συστήματος

9.4.7. Ετήσια προβαλλόμενη κύρια σύνταξη ενεργών

9.4.8. Μέση πραγματική ηλικία εξόδου λόγω γήρατος

9.4.9. Ρυθμός αύξησης των συντάξεων

9.4.10. Ανεργία

9.4.11. Οικονομικοί Παράμετροι προβολών

9.5. Ο πληθυσμός και οι παράγοντες μεταβολής του

9.5.1. Γεννητικότητα

9.5.2. Θνησιμότητα και Επιβίωση

9.5.3. Δείκτης Εξάρτησης και διαχρονική εξέλιξη των συνταξιοδοτικών δαπανών του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης

9.5.3.1. Δείκτης εξάρτησης

9.5.4. Προβολές Πληθυσμού

9.6. Η γήρανση του πληθυσμού και η επίδραση του στην ισορροπία του Συνταξιοδοτικού Συστήματος Κοινωνικής Ασφάλισης

9.6.1. Ανεργία

9.6.2. Παροχές-Δείκτης Παροχών

9.6.3. Γήρανση Πληθυσμού

9.7. Επιδράσεις των εξελίξεων του πληθυσμού, της απασχόλησης,των αμοιβών, των συντάξεων και των μακρο-οικονομικών μεγεθών στο συνταξιοδοτικό σύστημα στην Ελλάδα

9.8. Επίλογος

 

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Παράρτημα Διαγραμμάτων Μέρους 5

Παράρτημα Διαγραμμάτων Μέρους 6

Παράρτημα Διαγραμμάτων Μέρους 9

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Ελληνόγλωσση

Ξενόγλωσση

Ηλεκτρονικές Πηγές

Εκδότης:
Συντακτική Επιτροπή:
Υπεύθυνος Έκδοσης:
Γραμματεία Έκδοσης:
* Όλες οι εκδόσεις διατίθενται για το ευρύ κοινό δωρεάν, σε έντυπη μορφή από τη βιβλιοθήκη του οργανισμού.
WordPress Video Lightbox Plugin