Οι εργασιακές σχέσεις στην Ελλάδα ακολουθούν τη γενικότερη πορεία απορρύθµισης της εργασίας και του κοινωνικού κράτους στον υπόλοιπο ευρωπαϊκό χώρο. Σε µια συγκυρία που στην Ευρώπη οι εργασιακές σχέσεις υπηρετούν τις πολιτικές ανταγωνιστικότητας και απασχόλησης µε άξονα την µείωση και συµπίεση του εργασιακού κόστους, στην Ελλάδα έχοντας από παράδοση υιοθετηθεί ένα παραγωγικό µοντέλο που στηρίζεται στο χαµηλό κόστος εργασίας (χαµηλές αµοιβές, παράνοµη και νόµιµη ευελιξία) ενισχύεται αυτή η παράδοση που οδηγεί στην περαιτέρω υποβάθµιση των εργασιακών σχέσεων. Σήµερα γίνεται επιτακτική η ανάγκη για ένα εναλλακτικό παραγωγικό µοντέλο στο οποίο οι ποιοτικοί παράγοντες που βρίσκονταν ανέκαθεν στο περιθώριο των κυρίαρχων επιλογών (π.χ. καινοτοµία, νέες τεχνολογίες, κατάρτιση εργαζοµένων, οργανωτικός εκσυγχρονισµός των επιχειρήσεων) θα βρίσκονται στο προσκήνιο, και η αναβάθµιση της εργασίας θα αποτελεί βασικό παράγοντα αυξηµένης παραγωγικότητας µε την οικονοµική και κοινωνική της διάσταση.

Το γενικό πλαίσιο των προτάσεων µε κατεύθυνση την αναβάθµιση των εργασιακών σχέσεων στην Ελλάδα εστιάζεται στα εξής:

1. Ενίσχυση των µηχανισµών ελέγχου και εφαρµογής της εργατικής νοµοθεσίας Α) ∆ιαπιστώσεις Η ελληνική αγορά εργασίας παρουσιάζει τον υψηλότερο βαθµό παράνοµης ευελιξίας στην Ένωση. Σύµφωνα µε τις ετήσιες εκθέσεις του ΣΕΠΕ το ποσοστό ανασφάλιστων που απασχολούνται στην Ελλάδα υπολογίζεται σε 20%-22% (7 στους 10 είναι Έλληνες). Παράλληλα παρατηρείται εκτεταµένη παραβίαση των εργασιακών δικαιωµάτων σε όλο το φάσµα της εργατικής νοµοθεσίας (ύψος µισθού, καταβολή δεδουλευµένων, ωράρια, πληρωµή υπερωριών, χορήγηση αδειών, υγιεινή ασφάλεια κλπ). Ο µικρός αριθµός επιθεωρητών εργασίας (400 επιθεωρητές για περίπου 900.000 επιχειρήσεις) οι περιορισµένοι έλεγχοι, οι περιορισµένες αρµοδιότητές τους, οι µικρές σχετικά ποινές και κυρώσεις, η έλλειψη ουσιαστικής συνεργασίας και συντονισµού των µηχανισµών ελέγχου (ΣΕΠΕ, ΙΚΑ, ∆ΟΥ), η ανασφάλεια και ο φόβος των εργαζοµένων να καταγγείλουν τις αυθαιρεσίες της εργοδοσίας, η χρονοβόρα και δαπανηρή διαδικασία προσφυγής στη δικαιοσύνη (υποθέσεις που εκκρεµούν 3 και 5 χρόνια) συνιστούν παράγοντες ανάπτυξης και διαιώνισης του προβλήµατος. 

Β) Επιπτώσεις

Απόλυτη και πλήρης υποβάθµιση της εργασίας σηµαντική συµβολή στην συµπίεση των δικαιωµάτων και διαιώνιση των πρακτικών διατήρησης του χαµηλού εργασιακού κόστους , συγκράτηση και συµπίεση των διεκδικήσεων και δικαιωµάτων της τυπικής απασχόλησης, καταρράκωση των θεσµών, εθισµός στην παρανοµία µε θύµατα τους εργαζόµενους ως ειδικότερη έκφραση της γενικότερης εικόνας µη συµµόρφωσης και παραβίασης των νόµων. ∆ηµιουργία όρων αθέµιτου ανταγωνισµού απέναντι στις συνεπείς επιχειρήσεις που εφαρµόζουν τη νοµοθεσία.

Γ) Τι πρέπει να αλλάξει.

Απαιτείται η αποτελεσµατική καταπολέµηση της αυθαιρεσίας µεγάλης µερίδας εργοδοτών (συµπεριλαµβανοµένου και του κράτους εργοδότη) και η συµµόρφωσή της στις εκ του νόµου υποχρεώσεις της µε τη λήψη µέτρων στο όλο φάσµα των παραµέτρων που
ενισχύουν τις παράνοµες πρακτικές. Επίσης η αντιµετώπιση του φαινοµένου κατάτµησης των µηχανισµών ελέγχου που σχετίζονται µε την αγορά εργασίας και της έλλειψης του µεταξύ τους συντονισµού.

∆) Πρόταση µέτρων

• Ενίσχυση των µηχανισµών ελέγχου της εργατικής νοµοθεσίας σε συνεργασία και συντονισµό µε σύγχρονες τεχνικές και ηλεκτρονικές µεθόδους µε τους άλλους µηχανισµούς ελέγχου και παρακολούθησης που συνδέονται µε την αγορά εργασίας (π.χ. ΙΚΑ, ΟΑΕ∆, ∆ΟΥ, Υπουργείο Εσωτερικών για τις άδειες αλλοδαπών). Ειδικότερα µέτρα είναι η σηµαντική αύξηση του αριθµού των επιθεωρητών εργασίας, η ενίσχυση των αρµοδιοτήτων τους, η αναβάθµιση της επιχειρησιακής ικανότητας του ΣΕΠΕ η ενίσχυση της αυστηρότητας των επιβαλλόµενων ποινών και κυρώσεων στους εργοδότες.

• Ταχεία απονοµή της δικαιοσύνης και αναµόρφωση των όρων επίλυσης των εργατικών διαφορών. Ειδικότερα µέτρα είναι η κωδικοποίηση της εργατικής νοµοθεσίας , η αποσυµφόρηση των πολιτικών δικαστηρίων µε την ανάληψη αρµοδιοτήτων ουσιαστικής επίλυσης ατοµικών εργατικών διαφορών από την επιθεώρηση εργασίας και την δηµιουργία εργατοδικείων για τις υποθέσεις πρώτου βαθµού στις οποίες θα συµµετέχουν πλην της δικαστικής εξουσίας και εκπρόσωποι εργαζοµένων και εργοδοτών.

2. Επέκταση της εφαρµογής της εργατικής νοµοθεσίας σε νέες κατηγορίες εργαζοµένων υπό το φως των νέων δεδοµένων της έννοιας της εξαρτηµένης εργασίας.

Α) ∆ιαπιστώσεις

Η ανάπτυξη του φαινοµένου των πρακτικών αµοιβής µε δελτία παροχής υπηρεσιών (κοινώς «µπλοκάκια»)παραπέµποντας στην αυτοαπασχόληση και όχι στην εξαρτηµένη µισθωτή εργασία παρουσιάζει δύο επιµέρους διαστάσεις. Η πρώτη αναφέρεται στις πρακτικές εργοδοτών να παρουσιάζουν την κατ’ ουσίαν µισθωτή εργασία ως αυτοαπασχόληση (ψευδοαυτοαπασχόληση) καταστρατηγώντας το νόµο και µε σκοπό να αποφύγουν τις υποχρεώσεις που απορρέουν από την εργατική και ασφαλιστική νοµοθεσία. Σε αυτή την περίπτωση η λύση επαφίεται στους µηχανισµούς ουσιαστικού ελέγχου της εφαρµογής του νόµου. Στην δεύτερη περίπτωση καταγράφονται κατηγορίες απασχολούµενων που βρίσκονται στην γκρίζα ζώνη µεταξύ αυτοαπασχόλησης και µισθωτής εργασίας. Σε αυτή την κατηγορία υπάρχουν εργαζόµενοι που αν και δεν έχουν τα χαρακτηριστικά της παραδοσιακής εξαρτηµένης µισθωτής εργασίας παρουσιάζουν στοιχεία που παραπέµπουν σε µια σύγχρονη µορφή εξάρτησης οικονοµικού και
κοινωνικού χαρακτήρα (π.χ. αποκλειστική απασχόληση για λογαριασµό ενός εργοδότη, κύριο εισόδηµα προερχόµενο από µια εργοδοτική πηγή). Η εξέλιξη αυτή οδηγεί στην ανάγκη επαναπροσδιορισµού της έννοιας της εξαρτηµένης εργασίας υπό το φως των σύγχρονων δεδοµένων που αφορά σε µεγάλο βαθµό σήµερα και παραδοσιακά ελεύθερα επαγγέλµατα (δικηγόροι, µηχανικοί, γιατροί). Οι πρακτικές αυτές έχουν ως αποτέλεσµα να εµφανίζεται ακόµη χαµηλότερο το ήδη χαµηλό ποσοστό των µισθωτών στην Ελλάδα(64% έναντι του 85% του µέσου κοινοτικού όρου). Υπό τους νέους όρους το ποσοστό των  µισθωτών αφορά το 70% περίπου των απασχολούµενων αφού εκτιµάται ότι το 9% περίπου των αυτοπροσδιοριζόµενων µισθωτών εργάζεται µε δελτία παροχής υπηρεσιών. Πρόκειται για την πιο κραυγαλέα ακαµψία των εργοδοτών να προσαρµοσθούν στα νέα
δεδοµένα της αγοράς εργασίας τη στιγµή που διεκδικούν ευελιξίες χαµηλού κόστους απέναντι στην «ακαµψία» των «κεκτηµένων» δικαιωµάτων των εργαζοµένων.

Β) Επιπτώσεις

Η εκτεταµένη απουσία εφαρµογής των δικαιωµάτων που απορρέουν από την τυπική και ουσιαστική εξαρτηµένη εργασία σε µεγάλη κατηγορία (κυρίως νέων) εργαζοµένων (π.χ. αµοιβές, ωράρια, ασφάλιση, επιδόµατα, άδειες, αποζηµιώσεις απόλυσης).
Η έλλειψη αυτή προστασίας ενισχύει την απορρύθµιση των εργασιακών και κοινωνικών ικαιωµάτων εργαζοµένων που έχουν εξ΄ αντικειµένου ανάγκη αυτής της προστασίας και όπου χρησιµοποιούνται ως ένας ακόµη µοχλός συµπίεσης των δικαιωµάτων και της τυπικής απασχόληση. Τα φαινόµενα αυτά δηµιουργούν όρους επιστροφής της εργασίας στις συνθήκες των πρώτων χρόνων της εκβιοµηχάνισης.

Γ) Τι πρέπει να αλλάξει

Χρειάζεται ο επαναπροσδιορισµός της έννοιας της εξαρτηµένης εργασίας υπό το φως των νέων δεδοµένων σε µια προοπτική ενίσχυσης του ρόλου του κοινωνικού κράτους και αναβάθµισης της εργασίας µέσα από την διεύρυνση του πεδίου προστασίας της εργατικής νοµοθεσίας.

Περισσότερα