Οι σύγχρονες τεχνολογικές μεταβολές συνδέονται με εξίσου σημαντικές αλλαγές στην οργάνωση και στο περιεχόμενο της εργασίας, όπως και στο επίπεδο των γνώσεων των εργαζομένων και τον βαθμό της ευθύνης τους σε ότι αφορά την παραγωγική διαδικασία και την ποιότητα των αγαθών και υπηρεσιών που παράγουν. Η διαπίστωση ότι οδηγούμαστε σε μια “Κοινωνία της Γνώ-
σης” σημαίνει ότι η συνεχής άνοδος του μορφωτικού επιπέδου του πληθυσμού, η αλματώδης αύξηση των δυνατοτήτων αξιοποίησης πληροφοριών και γνώσεων από τον πολίτη και τον εργαζόμενο, σε συνδυασμό με τις αλλαγές στους χώρους εργασίας, θέτουν με νέο τρόπο σημαντικά ζητήματα που αφορούν τη θέση της εργασίας στους χώρους παραγωγής και στην κοι-
νωνία γενικότερα. Διαπιστώνουμε ότι η βελτίωση της παραγωγικότητας της οικονομίας μπορεί να συνδυαστεί με την αναβάθμιση της θέσης και του ρόλου των εργαζομένων στο εσωτερικό των επιχειρήσεων, παράλληλα με την βελτίωση της ευημερίας στο σύνολο της κοινωνίας. Μπορεί επίσης να διευρυνθεί η δυνατότητα παρέμβασης και συμμετοχής των εργαζομένων σε ότι αφορά τις συνθήκες εργασίας, την ασφάλεια των εγκαταστάσεων, τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις της παραγωγής, ή τις οικονομικές
στρατηγικές των επιχειρήσεων. Είναι επίσης εφικτό να παίξει πρωτεύοντα ρόλο η δυνατότητα των συνδικαλιστικών οργανώσεων και των οργανώσεων πολιτών να επηρεάσουν επιλογές του παραγωγικού ιστού που αφορούν το κοινό συμφέρον και τις αναπτυξιακές επιλογές. Οι μελέτες που δημοσιεύονται σε αυτή την έκδοση, θέτουν αρκετά σημαντικά ζητήματα, τα οποία αφορούν τόσο την επιστημονική έρευνα, όσο και την άσκηση πολιτικών. Εξετάζουν τον ρόλο της πρωτοβουλίας και της γνώσης των εργαζομένων, σε σχέση με τις οργανωτικές επιλογές στο εσωτερικό των επιχειρήσεων, αναδεικνύουν τις συγκεκριμένες συνθήκες στις οποίες εμφανίζεται η αλληλεπίδραση τεχνολογικών μεταβολών, ειδικοτήτων και ευθυνών των εργαζομένων, αναδεικνύουν επίσης το πρόβλημα της έλλειψης αντιστοιχίας ανάμεσα στις νέες ανάγκες σε ειδικότητες και την προσφορά του συστήματος εκπαίδευσης ή κατάρτισης, και εξετάζουν, τέλος, τις περιπτώσεις που ο τεχνολογικός εκσυγχρονισμός συνδυάζεται με εργοδοτικές πολιτικές οι οποίες επιδιώκουν να αποδυναμώσουν την συλλογική έκφραση των εργαζομένων. Η έκδοση αυτή δεν φιλοδοξεί να δώσει οριστικές απαντήσεις στα παραπάνω ζητήματα, αλλά περισσότερο να αποτελέσει συμβολή στην περαιτέρω διερεύνησή τους, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης συζήτησης στην επιστημονική κοινότητα και το συνδικαλιστικό κίνημα. Ελπίζουμε επομένως ότι θα είμαστε αποδέκτες παρατηρήσεων αλλά και διαφορετικών προσεγγίσεων σχετικά με τις υποθέσεις εργασίας, τη μεθοδολογία και τα συμπεράσματά μας.
Πρόλογος
Ευχαριστίες
Εισαγωγή Πέτρος Λινάρδος-Ρυλμόν
Κεφάλαιο Πρώτο: Εισαγωγή στη Θεωρία της Εργασιακής Διαδικασίας: Τεχνολογία – Τεχνικός Καταμερισμός της Εργασίας και Εργατική Γνώση. Απο-Ειδίκευση ή Αναβάθμιση της Εργασίας Αντώνης Ραγκούσης
1.1. Εισαγωγή
1.2. Η θέση της αποειδίκευσης
1.3. Ο «εξανθρωπισμός της εργασίας»: ευέλιγκτος τεϋλορισμός ή κίνηση προς νέες εναλλακτικότητες
1.4. Οι νέες τεχνολογίες και οι εργατικές δεξιότητες
1.5. Υποθέσεις εργασίας για μια προσέγγιση στις δομές και τα υποκείμενα του τεχνικού καταμερισμού της εργασίας
Κεφάλαιο Δεύτερο: Εργασία, Γνώση και Εκπαίδευση: η Περίπτωση της Ελληνικής Χημικής Βιομηχανίας Πέτρος Λινάρδος-Ρυλμόν
2.1. Εισαγωγή
2.2. Γνώση και έλεγχος της εργασίας
2.3. Έλεγχος της εργασίας και εκπαιδευτική διαδικασία
2.4. Άδηλη γνώση, ειδικότητες και δεξιότητες
2.5. Η εργασία στην χημική βιομηχανία και την βιομηχανία λιπασμάτων
2.5.1. Χαρακτηριστικά της εργασίας στον κλάδο
2.5.2. Οργανωτικές και τεχνολογικές μεταβολές
2.5.3. Ειδικότητες, εκπαίδευση, κατάρτιση
2.6. Εργασία και στρατηγική επιχειρήσεων
Κεφάλαιο Τρίτο: Ψηφιακή Τεχνολογία, Ειδικότητες και ο Ρόλος της Κατάρτισης στα Διυλιστήρια Πετρελαίου Κάτια Φωτεινοπούλου
3.1. Εισαγωγή
3.2. Σύγχρονες τάσεις στα διυλιστήρια πετρελαίου
3.2.1. Τα Ελληνικά διυλιστήρια
3.2.2. Η απασχόληση στα διυλιστήρια πετρελαίου
3.3. Παρακολούθηση και ρύθμιση της ροής παραγωγής του διυλιστηρίου
3.3.1. Η εξέλιξη των συστημάτων παρακολούθησης και ρύθμισης
3.3.2. Τα κατανεμημένα συστήματα ρύθμισης (Distributed Control System DCS)
3.4. H ιεραρχική δομή των συστημάτων ρύθμισης
3.4.1. Πρώτο επίπεδο: τα κατανεμημένα συστήματα ρύθμισης (Distributed Control System DCS)
3.4.2. Δεύτερο επίπεδο: τα προηγούμενα συστήματα ελέγχου (Advance Process Control APC)
3.4.3. Tρίτο επίπεδο: συστήματα πληροφορικής και οικονομικής βελτιστοποίησης
3.5. Παραγωγή: Η εργασία των χειριστών και τα επίπεδα των εργαζομένων
3.5.1. Χειριστές και νέες τεχνολογίες
3.5.2. Τα επίπεδα των εργαζομένων στο χώρο παραγωγής
3.5.3. Θέματα συντήρησης
3.6. Προβλήματα εκπαίδευσης
3.6.1. Γενικά προβλήματα εκπαίδευσης στον κλάδο του πετρελαίου
3.6.2. Τρόποι και μορφές εκπαίδευσης των χειριστών
3.6.3. Προβλήματα εκπαίδευσης στα διυλιστήρια Ασπρόπυργου και στην Πετρόλα
3.6.4. Η δημιουργία ΙΕΚ χειριστών και τεχνιτών
Κεφάλαιο Τέταρτο: Ειδικότητες και Εκπαίδευση του Ανθρώπινου Δυναμικού στον Μαζικό Τουρισμό Θεώνη Σπυροπούλου
4.1. Εισαγωγή
4.2. Μορφές απασχόλησης στον τουρισμό
4.3. Δυϊσμός και νέες ειδικότητες στον τουριστικό τομέα
4.4. Ειδικότητες και εκπαιδευτικό προφίλ των εργαζομένων στα ξενοδοχεία και τα τουριστικά γραφεία
4.4.1. Ξενοδοχειακές μονάδες
4.4.2. Τουριστικά γραφεία
4.5. Εκπαίδευση και κατάρτιση των εργαζομένων στις επιχειρήσεις που συνδέονται με τον τουρισμό
4.6. Δυνατότητες αύξησης της ανταγωνιστικότητας μέσω της αναβάθμισης της εργασίας
Κεφάλαιο Πέμπτο: Διευθυντικές Στρατηγικές ως προς την Οργάνωση Εργασίας και η Εισαγωγή των Νέων Τεχνολογιών: δύο Περιπτώσεις από την Ελληνική Μεταποίηση Αντώνης Ραγκούσης
5.1. Εισαγωγή
5.2. Νησίδες βιομηχανικών ρομπότ και οι εργατικές δεξιότητες
5.3. Η νέα τεχνολογία ελέγχου της παραγωγής και η διευθυντική στρατηγική της υπεύθυνης αυτονομίας
5.4. Συμπεράσματα
Κεφάλαιο Έκτο: Αλλαγές στις Εργασιακές Σχέσεις στον Κλάδο Εμπορίας Πετρελαιοειδών Ιωάννα Κεραμίδου
6.1. Εισαγωγή
6.2. Γενικά για τον κλάδο εμπορίας πετρελαιοειδών
6.2.1. Οι εταιρίες εμπορίας πετρελαιοειδών
6.2.2. Πηγές προμήθειας των πετρελαιοειδών
6.2.3. Τιμολόγηση
6.2.4. Δίκτυο εφοδιασμού και διανομής
6.2.5. Η Ελληνική αγορά πετρελαιοειδών
6.3. Νέες τεχνολογίες και αλλαγές στις εργασιακές σχέσεις
6.3.1. Αλλαγές στην οργάνωση της επιχείρησης στις άλλες χώρες
6.3.2. Μια φορντική μισθιακή σχέση
6.3.4. Οι τεχνολογικές και οργανωτικές καινοτομίες τη δεκαετία του 1990
6.3.5. Οι εργαζόμενοι υπό τη σκιά της σελήνης
6.4. Μεταβολές στην απασχόληση
6.5. Αλλαγές στη δομή των ειδικοτήτων
6.6. Εκπαίδευση προσωπικού
6.7. Συμπεράσματα
Βιβλιογραφία