Κατώτατος μισθός: Η ρήξη με το συμβατικό δόγμα μέσα από τη σύγχρονη εμπειρική έρευνα – Ινστιτούτο Εργασίας ΓΣΕΕ (ΙΝΕ ΓΣΕΕ)
ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ
Ινστιτούτο Εργασίας ΓΣΕΕ (ΙΝΕ ΓΣΕΕ) > Κατώτατος μισθός: Η ρήξη με το συμβατικό δόγμα μέσα από τη σύγχρονη εμπειρική έρευνα

Κατώτατος μισθός: Η ρήξη με το συμβατικό δόγμα μέσα από τη σύγχρονη εμπειρική έρευνα

05 Δεκεμβρίου 2025
  • Εισαγωγή/Περίληψη
  • Περιεχόμενα
  • Ομάδα Τεύχους
Η μελέτη εξετάζει τον κατώτατο μισθό ως θεσμικό εργαλείο αναδιανομής και άμβλυνσης των συγκρούσεων διαπραγματευτικής ισχύος, σε αντιπαραβολή προς το νεοκλασικό δόγμα, το οποίο τον αντιμετωπίζει ως στρέβλωση της αγοράς εργασίας και ως παράγοντα καταστροφής θέσεων απασχόλησης («job killer»). Αρχικά, αναπτύσσεται συστηματική θεωρητική επισκόπηση από την κλασική πολιτική οικονομία και τη νεοκλασική ορθοδοξία έως τις μετα-κεϊνσιανές και θεσμικές προσεγγίσεις, η οποία αναδεικνύει τόσο τους περιορισμούς και τις μη ρεαλιστικές υποθέσεις του συμβατικού υποδείγματος όσο και έναν νέο τόπο σύγκλισης ανάμεσα στη θεσμική και τη μετα-κεϊνσιανή σκέψη. Στη συνέχεια, η χαρτογράφηση της εκτενούς διεθνούς εμπειρικής έρευνας, με έμφαση στο πρόσφατο κύμα μελετών που αξιοποιούν φυσικά πειράματα και σύγχρονες quasi-experimental τεχνικές, αναδεικνύει ευρεία επιστημονική συναίνεση: ο κατώτατος μισθός έχει ουσιώδεις διανεμητικές συνέπειες, ενώ οι επιπτώσεις του στην απασχόληση είναι, κατά κανόνα, ιδιαίτερα περιορισμένες. Τέλος, υπό το πρίσμα του θεσμικού πλαισίου της Οδηγίας (ΕΕ) 2022/2041 για «Επαρκείς κατώτατους μισθούς», αναλύονται πρόσφατες μελέτες περίπτωσης σημαντικών ευρωπαϊκών οικονομιών, οι οποίες καταδεικνύουν ότι ένας επαρκής και θεσμικά κατοχυρωμένος κατώτατος μισθός, σε συνδυασμό με ισχυρή συλλογική διαπραγμάτευση, λειτουργεί ως μοχλός συμπίεσης της ανισότητας, περιορισμού της εργασιακής φτώχειας και ενίσχυσης της κοινωνικής συνοχής.
Περιεχόμενα
Εισαγωγή 3
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 7
Θεωρητικές οριοθετήσεις και επιστημολογική ρήξη: από την αξία της εργασίας στον θεσμικό ρόλο του μισθού 7
Εισαγωγή 7
1.1. Η εργασία ως ηθική, δικαιική και κοινωνική έννοια: από τον Αριστοτέλη στην κλασική πολιτική οικονομία 8
1.2. Η «οριακή επανάσταση»: η εργασία ως απλός παραγωγικός συντελεστής 11
1.3. Η συμβατική (νεοκλασική) προσέγγιση στην αγορά εργασίας και στους μισθούς: από την οριακή επανάσταση στη νέα νεοκλασική σύνθεση 16
1.4. Αναθεωρώντας την ορθοδοξία: Keynes, Μετα-κεϊνσιανή και Θεσμική Σχολή στην ανάλυση της αγοράς εργασίας και των μισθών 26
1.5. Συνθετική αποτίμηση: Θεωρητικές αποκλίσεις για την αγορά εργασίας και η πολιτική οικονομία του μισθού 64
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 66
Εξέλιξη της εμπειρικής έρευνας για τον κατώτατο μισθό 66
Εισαγωγή: Ο κατώτατος μισθός – Από τη θεωρητική διαμάχη του 20ού αιώνα στη σύγχρονη εμπειρική συναίνεση και τις πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης 66
2.1. Οι πρώιμες αντιπαραθέσεις (έως το 1960): η πρώτη επιστημολογική ρήξη 69
2.2. Η επικράτηση των χρονοσειρών (1960-1990): η εμπειρική εδραίωση της νεοκλασικής ορθοδοξίας 72
2.3. Η «νέα έρευνα» για τον κατώτατο μισθό: τα πρώτα κύματα 73
2.4. Η μεθοδολογική επανάσταση μετά το 2015: εμπειρική συναίνεση και ανατροπή του ορθόδοξου δόγματος 79
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 83
Κατώτατος μισθός, ανισότητα και φτώχεια 83
Εισαγωγή 83
3.1. Επιπτώσεις στη μισθολογική ανισότητα 84
3.2. Κορυφώσεις (spikes) και αποτελέσματα διάχυσης (spillover effects) 90
3.3. Επιπτώσεις στις συνολικές αποδοχές (earnings) 93
3.4. Αναδιανεμητικές επιπτώσεις του κατώτατου μισθού: οικογενειακό εισόδημα και συνολική φτώχεια 97
3.5. Σύνοψη εμπειρικών ευρημάτων 101
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 103
Σύγχρονες ευρωπαϊκές μελέτες περίπτωσης 103
Εισαγωγή: το «νέο κύμα» ευρωπαϊκών αυξήσεων στον κατώτατο μισθό 103
4.1. Γερμανία: από τη θεσμοθέτηση στον δραστικό διπλασιασμό του κατώτατου μισθού 104
4.2. Ισπανία: η μεγάλη αύξηση του 2019 ως «φυσικό πείραμα» 108
4.3. Ηνωμένο Βασίλειο: ο Εθνικός Μισθός Διαβίωσης (National Living Wage) και η συμπίεση μισθών στο κάτω άκρο της κατανομής 111
4.4. Ιρλανδία: από τον κατώτατο μισθό προς έναν «μισθό αξιοπρεπούς διαβίωσης» 114
4.5. Διακρατικές ευρωπαϊκές μελέτες: μισθοί, συλλογικές διαπραγματεύσεις και ανισότητα 117
4.6. Συγκριτική αποτίμηση των ευρωπαϊκών case studies 120
Επίλογος 123
Βιβλιογραφία 126

 

Εκδότης: ΙΝΕ ΓΣΕΕ
Συντακτική Επιτροπή: Παντέλη Γεωργία
Υπεύθυνος Έκδοσης:
Γραμματεία Έκδοσης: Στλελλα Ζούπα
Κατέβασμα Αρχείου
* Όλες οι εκδόσεις διατίθενται για το ευρύ κοινό δωρεάν, σε έντυπη μορφή από τη βιβλιοθήκη του οργανισμού.